فرسايش
فرسايش بوسيله باد
باد از سويي باعث كنده شدن خاك و ماسه موجود در سطح زمين مي شود و از طرف ديگر به علت حمل اين مواد ، قدرت سائيدگي آن زياد شده و در اثر صربه زدن ذرات حامل ، باعث سايش سنگ ها و ساختمان ها مي گردد . در مواقع طوفاني ، باد قادر است قطعات نسبتا بزرگ سنگ را نيز حمل كند و توسط آنها به قسمت هاي ديگر ضربه بزند . علاوه بر اين باد باعث غلطيدن سنگ هاي بزرگتر مي شود كه اين سنگ ها در اثر برخورد با يكديگر خرد شده و در مرحله بعد ، در اثر اصطكاك با يكديگر صيقلي مي شوند .
به عنوان مثال در اين مورد مي توان فرسايش اهرام مصر توسط بادهاي شديد آن منطقه را نام برد .
فرسايش بوسيله باران و آب هاي هرز :
قطرات مداوم باران باعث خرده شدن سنگ ها و انحلال آنها مي شود و در نتيجه آن حفره هاي متعددي در سنگ به وجود مي آيد ، عمل باران به ويژه در مورد طبقات نمكي خيلي مهم است زيرا باعث انحلال و فرسايش طبقات آنها مي شود
آب باران به صورت آب هاي هرز ، راه سرازيري ها را در پيش مي گيرد و به شكل جويبارهاي كوچك باعث فرسايش طبقات مي شود . اثرات اب هاي هرز را مي توان در دامنه هاي پر شيب كو ه ها به صورت شيار هاي متعدد مشاهده كرد.
فرسايش بوسيله رودخانه ها
رودخانه ها نيز به وسيله جريان آب و موادي كه در خود دارند باعث فرسايش مي شوند
فرسايش رودخانه ها را مي توان به دو دسته تقسيم كرد يكي فرسايش مواد موجود در آب رودخانه و ديگري عمل حفر
فرسايش مواد رودخانه :
رودخانه ها بسته به شيب و شرت جريان خود ، مواد مختلفي را حمل مي كنند كه قسمت حمل و نقل بررسي خواهد شد و اين مواد ممكن است شامل قطعات بسيار بزرگ سنگ ها باشد . قطعاتي كه بدين ترتيب در داخل رودخانه حمل مي شوند از سويي در اثر برخورد با يكديگر خرد شده و به قطعات كوچك تقسيم مي شوند ور از سويي ديگر اصطكاك اين قطعات باعث گرد و صيقلي شدن آنها مي شود.
عمل حفر : مهمترين عمل فرسايش رودخانه ها عمل حفر بسترشان است كه به عوامل مختلف مانند سرعت و شدت جريان آب ، جنس طبقات بستر و موادي كه توسط رودخانه حمل مي شوند بستگي دارد . حفر بستر معمولا در سه بعد طول ، عمق ، عرض انجام مي گيرد .
طول بستر رودخانه ها عموما از جهت سر چشمه اضافه مي شود . يعني كم كم رودخانه ها قسمت بالايي مسير خود را حفر مي كنند و در نتيجه پيش مي روند و با پيش رفتن آنها حوضه آبگيرشان نيز توسعه ميابد . عمل پيش روي تا آنجا ادامه ميابد كه رودخانه يا به طبقات خيلي مقاوم برسد و يا با حوضه آبگير رودخانه ديگر تماس يابد ( حوضه آبگير منطقه ايست كه آب رودخانه را تامين ميكند) كه در حالت اخير چنانچه ديديم بسته به وضعيت رودخانه ها ممكن است حوضه آبگير يكديگر را نيز تصرف كنند .
در ضمني كه به طول رودخانه اضافه مي شود ، در اثر افزايش مقدار آب عمق بستر نيز افزايش ميابد ولي اين عمق از حد معيني كه به نام سطح مبنا خوانده ميشود نمي توند تجاوز كند . سطح مبنا در حقيقت سطح آب درياچه يا دريايي است كه رودخانه به آن ميريزد.
بايستي توجه داشت كه عمق رودخانه از انتهاي آن شروع به افزايش مي كند.
هنگامي كه در مسير رودخانه يك طبقه مقاوم وجود داشته باشد . طبيعتا اين قسمت از ساير قسمت ها مرتفع تر است و باعث مي شود كه در اين قسمت آب سرريز شود . ريزش آب باعث تخريب قسمت هاي زيرين شده و در نتيجه آبشار را ميسازد . هنگاميكه در زير طبقه مقاوم روئي يك طبقه نرم وجود داشته باشد در اثر تخريب اين طبقات آبشار عقب نشيني مي كند . مثلا آبشار نياگارا تا به حال 11 كيلومتر عقب نشيني كرده است .
بستر رودخانه علاوه بر عمق ، در اثر فرسايش عريض نيز مي شوند كه اين تعريض در اثر عواملي مثل ريزش ديواره
شستشوي ديواره به وسيله آب باران
فعاليت موجودات زنده - سايش يخچال هاي طبيعي و وارد شدن شعبه هاي فرعي رودخانه به آن انجام ميگيرد .
فرسايش رود خانه ها در قسمت هاي مسير آن يكنواخت نيست و معمولا رودخانه هاي قديمي ، در خارج از حوضه آبريز خود عمق تقريبا ثابتي دارند . يعني قدرت حمل رودخانه با مواد وارد شونده به آن ، به حال تعدل در آمده است و هر چقدر مواد از حوضه آبريز به آن اضافه شود ، توسط رودخانه به دريا و درياچه حمل مي گردد. چنين رودخانه ايي به نام رودخانه در حال تعادل و يا رودخانه بالغ Mature river خوانده ميشود . بديهي است كه ادمه حالت تعادل به وضعيت سطح مبناي رودخانه بستگي دارد و مسلما در صورتي كه اين سطح تغيير كند تعادل نيز به هم خواهد خورد . از نكاتي كه بايد به آن توجه كرد شكل دره هاي حفر شده بوسيله رودخانه هاست كه اين دره ها عموما به شكل v هستند .
به طور كلي عمل حفر رودخانه در نتيجه مسير آن تابع عوامل زير است
شيب اوليه سطح زمين
سنگ هاي مسير
درزه ها و گسله ها
چين ها
مراحل مختلف فرسايش به وسيله رودخانه ها را مي توان به سه مرحله جواني ، كمال و پيري تقسيم كرد :
مرحله جواني - در اين مرحله ، شدت فرسايش خيلي زياد است . رودخانه ها به شدت مسير خود را حفر مي كنند و دره ها عميق اند و ديواره هاي پرشيب دارند . آبشار در طول دره ها فراوان است و اختلاف ارتفاع بين سرچشمه و مصب رودخانه ( جايي كه رودخانه به دريا مي ريزد ) نيز زياد است .
مرحله كمال - در اين مرحله فرسايش منظم و از شدت آن كاسته مي شود . دره ها به شكل v اند و اختلاف ارتفاع كم مي شود . شيب ديواره هاي رودخانه نيز ملايم مي شود و ممكن است در اثر لغزش قسمت هايي از ديواره به داخل رودخانه بريزند.
مرحله پيري- ازمشخصات اين مرحله ، يكنواخت بودن سطح زمين و فقدان بريدگي هاي پر شيب و دره هاي عميق است . اختلاف ارتفاع سرچشمه و مصب رودخانه كم مي شود و دره ها وسيع اند . در اين مرحله ، رودخانه ها ي اصلي به حالت تعادل خود مي رسند و بستر آنها ثابت مي شود ولي رودخانه هاي فرعي ، ممكن است داراي شيب تند و دره هاي v شكل باشند .
باد از سويي باعث كنده شدن خاك و ماسه موجود در سطح زمين مي شود و از طرف ديگر به علت حمل اين مواد ، قدرت سائيدگي آن زياد شده و در اثر صربه زدن ذرات حامل ، باعث سايش سنگ ها و ساختمان ها مي گردد . در مواقع طوفاني ، باد قادر است قطعات نسبتا بزرگ سنگ را نيز حمل كند و توسط آنها به قسمت هاي ديگر ضربه بزند . علاوه بر اين باد باعث غلطيدن سنگ هاي بزرگتر مي شود كه اين سنگ ها در اثر برخورد با يكديگر خرد شده و در مرحله بعد ، در اثر اصطكاك با يكديگر صيقلي مي شوند .
به عنوان مثال در اين مورد مي توان فرسايش اهرام مصر توسط بادهاي شديد آن منطقه را نام برد .
فرسايش بوسيله باران و آب هاي هرز :
قطرات مداوم باران باعث خرده شدن سنگ ها و انحلال آنها مي شود و در نتيجه آن حفره هاي متعددي در سنگ به وجود مي آيد ، عمل باران به ويژه در مورد طبقات نمكي خيلي مهم است زيرا باعث انحلال و فرسايش طبقات آنها مي شود
آب باران به صورت آب هاي هرز ، راه سرازيري ها را در پيش مي گيرد و به شكل جويبارهاي كوچك باعث فرسايش طبقات مي شود . اثرات اب هاي هرز را مي توان در دامنه هاي پر شيب كو ه ها به صورت شيار هاي متعدد مشاهده كرد.
فرسايش بوسيله رودخانه ها
رودخانه ها نيز به وسيله جريان آب و موادي كه در خود دارند باعث فرسايش مي شوند
فرسايش رودخانه ها را مي توان به دو دسته تقسيم كرد يكي فرسايش مواد موجود در آب رودخانه و ديگري عمل حفر
فرسايش مواد رودخانه :
رودخانه ها بسته به شيب و شرت جريان خود ، مواد مختلفي را حمل مي كنند كه قسمت حمل و نقل بررسي خواهد شد و اين مواد ممكن است شامل قطعات بسيار بزرگ سنگ ها باشد . قطعاتي كه بدين ترتيب در داخل رودخانه حمل مي شوند از سويي در اثر برخورد با يكديگر خرد شده و به قطعات كوچك تقسيم مي شوند ور از سويي ديگر اصطكاك اين قطعات باعث گرد و صيقلي شدن آنها مي شود.
عمل حفر : مهمترين عمل فرسايش رودخانه ها عمل حفر بسترشان است كه به عوامل مختلف مانند سرعت و شدت جريان آب ، جنس طبقات بستر و موادي كه توسط رودخانه حمل مي شوند بستگي دارد . حفر بستر معمولا در سه بعد طول ، عمق ، عرض انجام مي گيرد .
طول بستر رودخانه ها عموما از جهت سر چشمه اضافه مي شود . يعني كم كم رودخانه ها قسمت بالايي مسير خود را حفر مي كنند و در نتيجه پيش مي روند و با پيش رفتن آنها حوضه آبگيرشان نيز توسعه ميابد . عمل پيش روي تا آنجا ادامه ميابد كه رودخانه يا به طبقات خيلي مقاوم برسد و يا با حوضه آبگير رودخانه ديگر تماس يابد ( حوضه آبگير منطقه ايست كه آب رودخانه را تامين ميكند) كه در حالت اخير چنانچه ديديم بسته به وضعيت رودخانه ها ممكن است حوضه آبگير يكديگر را نيز تصرف كنند .
در ضمني كه به طول رودخانه اضافه مي شود ، در اثر افزايش مقدار آب عمق بستر نيز افزايش ميابد ولي اين عمق از حد معيني كه به نام سطح مبنا خوانده ميشود نمي توند تجاوز كند . سطح مبنا در حقيقت سطح آب درياچه يا دريايي است كه رودخانه به آن ميريزد.
بايستي توجه داشت كه عمق رودخانه از انتهاي آن شروع به افزايش مي كند.
هنگامي كه در مسير رودخانه يك طبقه مقاوم وجود داشته باشد . طبيعتا اين قسمت از ساير قسمت ها مرتفع تر است و باعث مي شود كه در اين قسمت آب سرريز شود . ريزش آب باعث تخريب قسمت هاي زيرين شده و در نتيجه آبشار را ميسازد . هنگاميكه در زير طبقه مقاوم روئي يك طبقه نرم وجود داشته باشد در اثر تخريب اين طبقات آبشار عقب نشيني مي كند . مثلا آبشار نياگارا تا به حال 11 كيلومتر عقب نشيني كرده است .
بستر رودخانه علاوه بر عمق ، در اثر فرسايش عريض نيز مي شوند كه اين تعريض در اثر عواملي مثل ريزش ديواره
شستشوي ديواره به وسيله آب باران
فعاليت موجودات زنده - سايش يخچال هاي طبيعي و وارد شدن شعبه هاي فرعي رودخانه به آن انجام ميگيرد .
فرسايش رود خانه ها در قسمت هاي مسير آن يكنواخت نيست و معمولا رودخانه هاي قديمي ، در خارج از حوضه آبريز خود عمق تقريبا ثابتي دارند . يعني قدرت حمل رودخانه با مواد وارد شونده به آن ، به حال تعدل در آمده است و هر چقدر مواد از حوضه آبريز به آن اضافه شود ، توسط رودخانه به دريا و درياچه حمل مي گردد. چنين رودخانه ايي به نام رودخانه در حال تعادل و يا رودخانه بالغ Mature river خوانده ميشود . بديهي است كه ادمه حالت تعادل به وضعيت سطح مبناي رودخانه بستگي دارد و مسلما در صورتي كه اين سطح تغيير كند تعادل نيز به هم خواهد خورد . از نكاتي كه بايد به آن توجه كرد شكل دره هاي حفر شده بوسيله رودخانه هاست كه اين دره ها عموما به شكل v هستند .
به طور كلي عمل حفر رودخانه در نتيجه مسير آن تابع عوامل زير است
شيب اوليه سطح زمين
سنگ هاي مسير
درزه ها و گسله ها
چين ها
مراحل مختلف فرسايش به وسيله رودخانه ها را مي توان به سه مرحله جواني ، كمال و پيري تقسيم كرد :
مرحله جواني - در اين مرحله ، شدت فرسايش خيلي زياد است . رودخانه ها به شدت مسير خود را حفر مي كنند و دره ها عميق اند و ديواره هاي پرشيب دارند . آبشار در طول دره ها فراوان است و اختلاف ارتفاع بين سرچشمه و مصب رودخانه ( جايي كه رودخانه به دريا مي ريزد ) نيز زياد است .
مرحله كمال - در اين مرحله فرسايش منظم و از شدت آن كاسته مي شود . دره ها به شكل v اند و اختلاف ارتفاع كم مي شود . شيب ديواره هاي رودخانه نيز ملايم مي شود و ممكن است در اثر لغزش قسمت هايي از ديواره به داخل رودخانه بريزند.
مرحله پيري- ازمشخصات اين مرحله ، يكنواخت بودن سطح زمين و فقدان بريدگي هاي پر شيب و دره هاي عميق است . اختلاف ارتفاع سرچشمه و مصب رودخانه كم مي شود و دره ها وسيع اند . در اين مرحله ، رودخانه ها ي اصلي به حالت تعادل خود مي رسند و بستر آنها ثابت مي شود ولي رودخانه هاي فرعي ، ممكن است داراي شيب تند و دره هاي v شكل باشند .
فرسايش به وسيله يخچال هاي طبيعي
حركت توده هاي يخ نيز سبب فرسايش سنگ هاي زيرين آن ها مي شود . زيرا موادي كه يخچال ها حمل مي كنند باعث خراش و سايش سنگ ها مي شوند . عمق اين خراش ها ممكن است به چند سانتي متر برسد و توسط آنها مي توان جهت حركت يخچال ها را نيز تعيين كرد . در اثر حركت يخچال ها ، دره هايي به وجود مي آيد كه مقطع U شكل دارند و از روي همين ويژگي مي توان اين دره ها را از دره هاي رودخانه ايي تشخيص داد . هنگامي كه در قسمت هاي مرتفع كوهستاني ، يخچال هايي تشكيل شود و اين يخچال ها در جهت مخالف هم به پايين حركت كنند ، فصل مشترك ، به صورت برجستگي خيلي تيز در مي آيد كه از جمله مشخصه هاي فرسايش يخچالي است .
همچنين قطعات يخي كه در درياها شناورند ، در اثر امواج دريا به سواحل برخورد مي كنند و باعث خرد شدن آنها مي شوند .
حركت توده هاي يخ نيز سبب فرسايش سنگ هاي زيرين آن ها مي شود . زيرا موادي كه يخچال ها حمل مي كنند باعث خراش و سايش سنگ ها مي شوند . عمق اين خراش ها ممكن است به چند سانتي متر برسد و توسط آنها مي توان جهت حركت يخچال ها را نيز تعيين كرد . در اثر حركت يخچال ها ، دره هايي به وجود مي آيد كه مقطع U شكل دارند و از روي همين ويژگي مي توان اين دره ها را از دره هاي رودخانه ايي تشخيص داد . هنگامي كه در قسمت هاي مرتفع كوهستاني ، يخچال هايي تشكيل شود و اين يخچال ها در جهت مخالف هم به پايين حركت كنند ، فصل مشترك ، به صورت برجستگي خيلي تيز در مي آيد كه از جمله مشخصه هاي فرسايش يخچالي است .
همچنين قطعات يخي كه در درياها شناورند ، در اثر امواج دريا به سواحل برخورد مي كنند و باعث خرد شدن آنها مي شوند .
