تکتونیک وسایزموتکتونیک

زمين شناسي ساختماني Structural Geology
واژه زمين شناسي ساختماني به معني بررسي ساختارهاي ايجاد شده در پوسته است كه تحت تاثير عملكرد نيروهاي موجود در پوسته، دگر شكل شده اند.
اين علم ساختهاي زمين شناسي مانند چينها ، گسل ها و درزه ها را از جنبه هاي متفاوتي همچون هندسه ، سينماتيك و ديناميك بررسي و مطالعه ميكند.
مطالعه هندسه ساختها شامل تشريح وضعيت هندسي و ظاهر ساختمانها است. مطالعه سينماتيك شامل مشخص نمودن نحوه تشكيل ساختمان می باشد. مطالعه ديناميك شامل برقراري ارتباط بين نيروهاي مؤثر بر سنگ و ساختمانهاي ايجاد شده در آنها و تجزيه و تحليل اين روابط است .
زمين شناسي ساختماني ارتباطي نزديك با ساير علوم زمين دارد . به طور مثال بسياري از مواد معدني در راستاي شكستگيها و گسلها انباشته شده اند لذا با شناسايي اين ساختها و مشخص نمودن سازو كار آنها، ميتوان مسير پيجويي مواد معدني را كوتاه كرد. مواد هيدروكربوري عمدتا در هسته تاقديسها انباشته مي شوند و لذا جهت پي جويي اين مواد نيز بايد ساختمان منطقه شناسايي و بررسي شود.
در مناطقي كه سازه هاي بزرگ همچون سد ساخته ميشود شناسايي شكستگيها و گسلهاي فعال بسيار اهميت دارد. در شهر سازي و گسترش محدوده شهرها ، شناسايي گسلهاي فعال و خطرزا كه عامل اصلي زمين لرزه محسوب ميشوند بسيار مهم است .
در مطالعات چينه شناسي بدون در نظر گرفتن ساختمان منطقه نميتوان ارتباط واحدهاي سنگي را به درستي مشخص نمود و ...


تکتونیک در یک نگاه ساده
تكتونيك Tectonic به معناي بررسي حركات و نيروهاي ايجاد كننده ساختمانهاي زمين شناسي است . اين حركات در حال حاضر با تئوري تكتونيك صفحه اي Plate tectonic توجيه ميشود.
اين نظريه را درنگاهي ساده به شكل زير ميتوان توضيح داد:
ساختمان دروني زمين از چند بخش تشكيل شده که عبارتند از :

*
ليتوسفر_Litosphere(سخت كره) كه تركيبي از پوسته و گوشته فوقاني است و در اقيانوس‌ها ، ليتوسفر اقيانوسي و در قاره‌ها ، ليتوسفر قاره‌اي را ايجاد مي‌كند.
*
استنوسفر_ Asthenospher(سست كره )كه بخشي از گوشته فوقاني و مياني را شامل ميشودمزوسفر كه در بخشي از مركز زمين واقع ميشود .
*
مزوسفر_Mesosphere كه بخشي از گوشته زيرين را در بر مي‌گيرد.
*
هسته_‍Core كه در بخش مركزي زمين واقع مي‌شود.

ليتوسفر كه فوقاني‌ترين بخش در ساختمان زمين است يكپارچه نبوده و به صفحات متعددي تفكيك مي‌شود . اين صفحات بر روي استنوسفر حركت ميكنند. حركت صفحات، عامل ايجاد نيرو و تغييرات در سطح زمين است وبه همين دليل در مرز صفحات بيشترين تغييرات ساختاري و بيشترين لرزه ها متمركز است و قسمتهاي مياني صفحات در مقايسه با حواشي صفحات، مناطق پايدارتري محسوب ميشوند. البته لازم به ذكر است كه بسته به نوع مرز صفحات ، نوع ساختمانهاي زمين شناسي و عمق كانوني و فراواني زمين لرزه ها نيز متفاوت خواهد بود.
لرزه زمين ساخت Seismotectonic مناطق زلزله خيز را تعيين نموده و شدت احتمالي زلزله در اين مناطق را مشخص مي سازد.

زلزله و مطالعات مربوط به آن
زلزله Earthquake آزاد شدن ناگهاني انرژيهاي نهفته در پوسته، زماني كه سنگها به حد مقاومت نهايي خود برسند و مقاومت برشي خود را از دست دهند ، مي باشد . اين انرژي به صورت انتشار امواج لرزه اي از محل كانون دروني زمين لرزه صورت ميگيرد. عامل اصلي ايجاد زمين لرزه، گسل خوردگي و كاهش مقاومت سنگها است. بنابراين جهت تعيين خطر زمين لرزه بايد گسلهاي فعال در منطقه مورد مطالعه را شناسايي نمود . اين امر با مطالعه ساختمانهاي زمين شناسي ناحيه قابل انجام است.
جهت تعيين خطر زمين لرزه در يك ناحيه اول بايد جايگاه زمين ساختي آن ، توسط مطالعات زمين ساختي مشخص شود. سپس ساختمانهاي موجود در منطقه به طور كامل و دقيق ، توسط مطالعات زمين شناسي ساختماني ، تعيين شوند. اين بررسي ها منجر به شناسايي گسلهاي فعال و خطر زا و تعيين مشخصات آنها همانند سازو كار گسل ، حريم گسل ، دوره بازگشت زمين لرزه حاصل از فعاليت گسل و تعيين توان جنبايي آنها مي‌شود